Ieu maitot !!!!

Nhòrla de Lingamiau publicada dins l'Almanach Limousin en 1905.

L'i a 'na cinquantena d'ans, chas Pinpon dau Montin 'vian un pitit que se 'pelava Jaque ; mas n'autres lo 'pelavan Jacon, si n'es quauques vetz Jaquilhon. Pitit Jacon, que 'viá trapat sos dietz ans despuei las prunas, ne 'viá gaire seurtit dau vilatge si n'es per 'nar au pàisser ente eu tochava las vachas.

Un mandin, son pair li disset : " Ten, Jacon, 'trapa 'quela 'gulhada. Nos vam 'nar a Limòtges, se disset-eu, nos vam menar la junja qu'ai venduda chas Manton. Tu segras de per darreir per la fissar quand 'la fará son empaurida, e tu portaràs tanben 'queu pitit bissac de calaus per lo laissar a l'auberja de la Barny, quand nos siran dins Montmalier. "

Qu'es lo Jacon qu'eriá content, sas p'itas chambas ne'n lebretavan ! Ilhs partigueren tot tres... Quò faguet bon voiatge d'aiciá a las Teulieras, Iè ! quò faguet brave, quò fuguet lo grand toner de Diu ! per 'mor qu'um rancontret un sodard. La junja, coma quauque monde dau jorn d'aüei, n'aimava pas los sodards. 'La ne'n 'viá pas vut, la paubra béstia, e quand 'la fuguet davant 'quelas malinas rojas, 'la se metet d'espingar, de vostiar e de dançar, sens chabretaire, una borreia d'Auvernha que faguet fugir lo Jacon, que faguet esparsir los calaus e que fotet lo Pinpon tot eslonjat dins las romdres dau fossat.

A la fin, quand lo sodard se fuguet agroat darreir lo plais, tot 'chabet per se 'dobar. - Pinpon n'eriá mas un pauc eissebrat, um tornet 'massar los calaus qu'erian eissamat sus la rota e um 'ribet dins Montmalier davant chas la mair Barny. - Ten, se disset Pinpon au pitit, entra ton bissac de calaus ; despaicha-te, t'atende 'quí.

A 'quela ora , um fasiá lo destrenh de l'auberja e um 'viá seurtit dins lo fond dau colidor, ente fasiá un pauc brun, um de 'quilhs grands auseus verdinhard e mocandier qu'ilhs 'pelan daus perruquets.

Quand lo pitit 'riba vers la cosina, quauqu'un li creda : "Bonjour, Jaco". Eu se desvira, mas ne veu degun. Eu 'chaba d'entrar e balha sos calaus. En s'en tornant, dins lo colidor, um li creda denguera : "As tu déjeuné, Jaco ?" 'Questa vetz, tot sunsit, mon Jacon que veu la béstia davant se cujet tombar tot de cul. Plan esfredat, eu tira sa carqueta : "Ercusatz-me, Monsur, vos 'viá prengut per un auseu", se disset-eu.

"Ah ! ah! creda madama Barny dau fond de la cosina, il te parle le perroquet ?" Mas mon Jacon fotet lo camp coma si 'viá 'gut un burgaud esmalit dins sas malinas, e tot letejant eu disset a son pair : "L'i vòle pus rentrar dins 'quela garça de maison ! L'i a quauque sale diable montat sur 'n'eschala, tot endechat, tot ratatinat, que s'es 'bilhat emb de l'erba, qu'a un grand nas de còrna e que permena 'na gròssa chica de tabac dins sas bochas ! 'Nam nos-en, eu podriá seurtit e eu me fai paur... Dija, pair, qu'es benleu parent coma Madama Barny ? 'La lo 'pela lo pair Roquet."

Quand era pitit, fasiá de l'asma. Bon, ne'n fau totjorn mas mens. Lo medecin disset a mos pairs : "Lo fau mandar dins las Pirineus". Entau, a cinc ans, deguei passar l'estiu en Catalonha Nòrd, mai precisament a La Guingueta d'Ix (Bourg-Madame en francés) en Cerdanha, sens mos pairs dins un institut especializat dins las malaudias respiratorias daus mainatges. L'i tornarai quatre estius. L'i aprenguei a far dau veló. Prenián lo petit train jaune aus colors catalanas per 'nar nos permenar a Oceja o alhors. Ne'n ai tot plen de suvenirs, dau solelh de julhet mai daus auratges dau mes d'aust, daus juecs mai de la quine respiratoria... La Guingeta d'Ix es pas plan granda mas rasis i a 'na vila : Puigcerdà. Entre los dos, lo Segre.

Lo Segre es una de las frontieras naturalas de França. "Naturala" vòu dire que te fau molhar los pès per passar de l'autre costat. Ren mai. Perque, a cinc ans, comprenguei que las frontieras son pas naturalas dau tot ! L'autre costat era lo país de ma granda (murciana) mai de mon reir-oncle (barcelonés). Mas era l'autre costat. I aviá 'na brava gendarmariá rasis lo pitit pont per passar lo Segre e 'nar a Puigcerdà. Mai daus gardas civius. Sus un pont tant pitit. Coma si òm voliá pas que tu passes. Vesiá pas la diferéncia entre lo monde de 'queu costat e 'queu de l'autre. Eran catalans dau dos costat. Qu'era la Cerdanha dau dos costat. E perque tan de gendarmas a l'entrada dau país de ma granda ? Avián pas lo drech de l'i 'nar ?

Lo parc de l'institut se trobava lo long dau Segre. Aviá l'autre costat en fàcia de me tot lo temps. Perque pas traversar lo riu ? Podiá pas zo far perque lo parc era encerclat per un grilhatge. 'Laidonc, lançave daus pitits calhaus, loenh, loenh, per fin que tombessan de l'autre costat. Tot plen de pitits calhaus passeren la frontiera coma 'quò e la gendarmariá mai la garda civila jamai zo saugueren.

Enquera 'n'istòria dau pair Dugay d'a Borganuòu. La coneissiá per l'aver legir dins un libre de Panazô, Lou Bouéradour din lou toupi.

Coma me l'aviá fach remarcar lo Peiroton, me mancava tres premis de balhar. Benleu me diguet 'quò per ne'n aver un... Benleu... E m'en vau li ne'n balhar un, perque nos fai escotar tot plen de brava musica sus son blòg (e tanben perque espere un jorn 'nar chas se per gostar tot lo bon minjar que fai la Peirotona !!!).

Voldriá ne'n balhar un a 'na domaisela catalana que viu dins una capseta de cartró perque nos fai de las cronicas a l'entorn de 'quela v-òrra frontiera que copa nòstres país en dos. Mai 'la aima los comics. Benleu la rescontrariá un jorn...

Lo darrier serà per un tipe que fai 'na brava emission de radio sus Limòtges. Qu'es lo Tiston e son emission se 'pela Bolega te !

Frédéric Minvielle voliá esser francés mai neerlandés. Deu rendre son passapòrt mai sa carta d'identitat perque la França reconeis pas son maridatge emb un òme neerlandés.

Sabiá qu'aquò se fasiá per las femnas, mas, i a longtemps... Ne'n i a de las istòrias entau, dins ma familha, de femnas maridadas a daus espanòus que perden lor nacionalitat francesa mai daus mainatges que podian pas aver la nacionalitat dau pair (republican espanhòu exilat en França) ni de la mair francesa... Enfin, cresiá qu'era avant...

Non. La França a pas chamnhat. Pas mai de nacionalitat francesa (e subretot pas mai de drechs civics que van emb la nacionalitat) per los que van coma l'estrangier... Mariane lors ditz : Quò se fai pas de se maridar coma un autre òme ! Defòra de nòstra bela nacion eterosexuala !

L'identitat nacionala seriá eterosexuala ? Faudriá demandar au ministèri...

Arser fuguei a un concert de Rocé. coneissiá 'queu tipe. L'i sei 'nat perque invitava Archie Shepp. Descrubei un slamaire, coma òm ditz uei. Mas faudriá pas dire 'quò, perque Rocé vòu pas esser embarrat dins 'na casa, coma dins un magazin de discs. Per ieu, qu'es dau hiph op, l'esséncia dau hiphop : 'na votz, 'na platina, daus textes. I aviá tanben 'na contrabassa electrica mai lo sax d'Archie Shepp. Experimentacion musicala, boiradís entre free jazz e slam. E daus textes. Poetics, militants. Sus l'art, l'identitat, sus 'quela França que respecta pas nòstras culturas. E lo sax d'Archie Shepp. Un son, coma un present per tas aurelhas. Quauquarren de magic.

Dempuei quauques jorns, dempuei son ospitalizacion, esperave sa mòrt. Aüei, sei triste. Avem perdut Aimé Césaire, un pensador daus grands. Lo descrubiguei quand era collegian, a la desvirada d'una explicacion de texte.

" (...) Au bout du petit matin, au-delà de mon père, de ma mère, la case gerçant d'ampoules, comme un pêcher tourmenté de la cloque, et la toit aminci, rapiécé de morceaux de bidon de pétrole, et ça fait des marais de rouillure dans la pâte grise sordide empuantie de la paille, et quand le vent siffle, ces disparates font bizarre le bruit, comme un crépitement de friture d'abord, puis comme un tison que l'on plonge dans l'eau avec la fumée des brindilles qui s'envole... Et le lit de planches d'où s'est levée ma race, tout entière ma race de ce lit de planches, avec ses pattes de caisses de Kérosine, comme s'il avait l'éléphantiasis le lit, et sa peau de cabri, et ses feuilles de banane séchées, et ses haillons, une nostalgie de matelas le lit de ma grand-mère (...) "

Fuguei frapat per la fòrça de sa poesia, de sos mots, de la credada de revòlta de chade frasa. Mai grand, legiguei 'queu Cahier d'un retour au pays natal en entier. Mai la Tragédie du Roi Christophe. Mai son Discours sur le colonialisme. Un discors essenciau per la dignitat. La dignitat dau pòple negre de segur, mas la dignitat de l'umanitat entiera subretot. Contra la barbaria. Trobar l'uman darrier nòstra diversitat. L'universau se tròba pas dins l'uniformizacion, l'assimilacion, dins 'n'identitat nacionala fabricada dins un ministèri, l'universau es çò qu'avem en comun, n'autres umans, tant dins la negrituda de Césaire coma dins nòstra occitanitat o catalanitat, dins nòstra identitat.

Contra lo fichatge ADN - Non a la criminalizacion de las accions militantas

Daus dalhaires volontaris d’OGM dont l’accion non violenta fuguet declarada legitima au temps dau proces d’Orleans dau 27 d’octòbre 2005, fugueren declarats copables au temps dau proces en apelada mai en cassacion. Aüei son convocats per daus prelevaments d’ADN per los inscriure sus lo fichier de la delinquéncia que aura regarda tots los crimes... o belament perque, curiosament, la delinquéncia financiera es dispensada d’inscripcion a ’queu fichier.

Los que refusan de soplar a ’quilhs prelevaments passan au tribunau correcionau e encorren de las penas de 1500€ d’esmenda mai 6 mes de preison.

Qu’es lo cas de l’Alain Dorange convocat lo 6 de mai 2008 au tribunau correcionau de Limòtges, plaça d’Aine, per refus de prelevament d’ADN. Emai, sus un planh de la societat Monsanto, òm lo persec per participar a ’na “associacion de maufactor”.

Los signataris de ’quela peticion denoncian la temptativa de criminalizacion de las accions militantas mai sindicalas que se desvelopa actualament en botar sus lo mesme plan los crimes a caractari sexuau, los actes de terrorisme mai las accions legitimas de contestacion. Apelan a jùnher lo comitat de sosten de l’Alain Dorange a l’enchaison de sa comparucion davant lo tribunau de Limòtges per refus de prelevament d’ADN.

Per signar la peticion : http://adn-dorange.net/spip.php?article1

Lo lop es un animau qu'a plan marcat l'imaginari lemosin mai occitan en generau. Veiqui quauquas istòrias plenas de lops, daus racontes lobatiers podriam dire, que nos venen d'Avairon.

Nhòrla de Lingamiau publicada dins l'Almanach du Colon Limousin en 1902.

Tot fai ventre
Per vut que 'quò rentre

Un mandin Tiston Magardeu
Tustava chas Monsur Bordeu
Lo medecin, e eu credava
Vers las fenestras qu'eu 'visava :
Deibretz-me Monsur Nanbonin
(Eu voliá dire d'Antonin)
Monsur Bordeu, que s'aprestava
A far 'na corsa que preissava
Draiba se mesme a Margadeu
Que demandez-vous ? disset-eu.
" Qu'es Jaquilhon nòstre mainatge
Que vai murir ! N'es plan domatge !
Eu ten 'na feure de chavau,
Son ventre e son cuu li fan mau !
Quan eu fai sos besoenhs 'quò frolha,
Diriatz que son ventre s'esbolha !
Si vos ne venetz pas d'abòrd
Quand vos vendretz eu sirá mòrt !
Vos vesetz ben coma 'quò praissa ?
'Quò n'es mas meitat chamin d'Aissa..."

Quand eu l'i 'net l'apres-disnada,
La mair Margadeu mins treblada
Li disset : "Lo pitit vai mielh.
Lo cresiá fotut despuei ier,
Mas li ai fach un cataplasme,
E coma ne trobava chas me
De grana de lin p'un mijon
Li ai far un grand galeton
Qu'ai metut bien chaud sus sa pança
Qu'ei ce qu'a far virar la chança,
Lo paubre pitit deurm despuei
Sens gemar, sens deibrir los uelhs."

Lo medecin se 'praima, 'visa,
Leva lo linçòu, la chamisa,
E ditz : "Ente es 'queu galeton ?
- Eu l'i es ben ! - Non n'i a ren dau tot."
Aquí Jaquilhon se revelha
E sa mair li ditz dins l'aurelha :
"Ton cataplasme ente es-t-eu ?
Tu ses coijat dessus benleu ?
- N'es gran, mas coma s'esmijava
Bocin a bocin lo minjava.
- Ié, coquinard ! gròs beleton !
Tu l'as minjat lo galeton ! "
Monsur Bordeu crevant lo rire
Se met de poschar e de dire :
"Lechadier ! Si t'as 'gut la suor
'Quò deviá 'ver fòrça sabor !
E ben, fau chamnhar de recepta ;
Metetz li tantòst 'na moleta,
Que li breche bien lo bedon,
'Quò 'quí lo garirá a fond."

La consurta eriá 'chabada,
Mas 'la ne fuguet pas paiada.
Bordeu partiguet en risent,
'Quò fuguet tot son paiament.